added on Feb 19th, 2007

Leksykologia jest działem semantyki zajmującym się badaniem znaczenia słów. Leksykologia wyróżnia dwa przeciwstawne sposoby łączenia formy słów z ich znaczeniem.

  1. Podejście semazjologiczne – ( z greckiego sema – znak) – to takie, które opisuje polisemię i homonimię formy słowa oraz powiązanie pomiędzy jego różnymi znaczeniami. Podejście to jest wykorzystane w typowych słownikach, gdzie pod jedną formą słowa znajduje się lista jego znaczeń. Np.:
    angielskie słowo table ma kilka znaczeń. Niektóre z tych znaczeń są ze sobą powiązane, a więc są polisemiczne. Niektóre są homonimami.
    Innymi słowy, podejście semazjologiczne to wzięcie konkretnej formy słowa i analizowanie znaczeń tego słowa.
  2. Podejście onomazjologiczne ( greckiego onoma – nazwa) – to takie, w którym zaczyna się od koncepcji i szuka się różnych form aby wyrazić tą koncepcję. Podejście to jest wykorzystane w słownikach synonimów i antonimów. Np.: koncept: bogaty może być w języku polskim wyrażony na różne sposoby np.: „nadziany„, „przy forsie„, „zamożny„, itp.

Polisemia – wiele znaczeń tego samego słowa, ale są one ze sobą powiązane tym samym źródłem np.: język to organ i mowa ludzka.

Homonimia – wiele znaczeń tej samej formy słowa, ale znaczenia te nie posiadają tego samego źródła np.: zamek – albo u drzwi albo królewski.

Istnieją trzy symiotyczne sposoby komunikacji:

  • indeksykalny – bezpośrednie powiązanie znaczenia i formy np: poprzez wskazanie przedmiotu lub słowa onomatopeiczne.
  • ikoniczny – bardziej abstrakcyjny od poprzedniego np: rysunek
  • symboliczny – brak powiązania między znaczeniem a formą np: mowa

Słowa są symbolami, które wskazują na konkretny koncept, ale jedna forma słowa poprzez swoja homonimię i polisemię może wskazywać kilka różnych konceptów.

W 1923 Odgen i Richards wprowadzili trójkąt znaczeniowy (trójkąt semiotyczny), który wygląda w następujący sposób:

forma-znaczenie.gif

Istnieje bezpośrednie połączenie pomiędzy formą a znaczeniem oraz pomiędzy znaczeniem a referentem. Związek ten jest oczywiście konwencjonalny.

Związek pomiędzy formą a referentem jest jedynie pośredni, ponieważ ta sama forma może odnosić się do wielu referentów.

Na przykład: polskie słowo zamek może odnosić się do zamka w drzwiach, zamka przy spodniach, lub wystawnego budynku. Może oznaczać ono również część karabinu. Za każdym razem kiedy chcemy użyć słowa zamek mamy na myśli jedno z tych znaczeń. Referent jest zatem konkretnym obiektem czy też ideą do której odnosi się dana forma. Istotnym elementem jest kontekst w którym dana forma występuje.

Samo słowo zamek przywołuje jedynie dwa znaczenia, które są centralne (prototypowe) dla tej formy. Zamek – coś co zamyka i zamek – okazała budowla. Można powiedzieć, że te dwa znaczenia są znaczeniami centralnymi tej formy. A przecież istnieją różnego rodzaju zamki np: z piasku, zamek u paska, nawet w agrafce możemy mówić o jakimś zapięciu czy też zamku. Wszystkie pozostałe znaczenia będą jedynie peryferalne.

W 1987 G. Lakoff wprowadził termin „sieć radialna” (radial network), która pokazuje powiązania pomiędzy poszczególnymi znaczeniami tej samej formy. Na przykład:

radial.gif

Sieć radialna koncepcji zamek (do zamykania)

Sieć ta sklada się z centralnego elementu; zamka u drzwi oraz peryferalnych elementów: zamka w karabinie, błyskawicznego, itp.

Wyodrębnia się cztery procesy, które pozwalają nam na skoncentrowanie się na jednym czy kilku elementach jednej kategorii.

  • Metonimia – (z greckiego onoma – nazwa, meta – zmiana) – słowo mające na celu zastąpienie nazwy jakiegoś przedmiotu lub zjawiska nazwą innego, pozostającego z nim w jakiejś zależności.Np: Biały dom podjął niezbędne działania.
  • Metafora – obce znaczeniowo wyrazy są ze sobą składniowo zestawione, po to, aby pokazać ich podobieństwo lub analogię np: Ona jest motylem :).
  • Uogólnienie – generalizacja – proces rozszerzania znaczenia danego słowa np: miś – mężczyzna, który posiada pewne cechy misia :).
  • Specjalizacja – zawężenie – proces zawężania znaczenia danego słowa np: szkoła – jedynie władze szkolne – szkoła zabroniła uczniom palenia na przerwach.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *